Polska ma szansę na intensywny rozwój terenów wiejskich. Może się on dokonać poprzez wprowadzenie w życie koncepcji zrównoważonego rozwoju, czyli wzrostu gospodarczego powiązanego z racjonalnym użytkowaniem zasobów przyrodniczych. Zyska człowiek i jego naturalne środowisko.

W dniach 30 kwietnia - 3 maja 2010 br. Stowarzyszenie na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Polski, Samodzielna Pracownia Oceny i Wyceny Zasobów Przyrodniczych, Studenckie Koło Naukowe Gospodarki Przestrzennej SGGW w Warszawie, Wyższa Szkoła Kultury Społecznej i Medialnej, Światowa Organizacja Naukowców (World Federation of Scientists), zrzeszająca między innymi kilkudziesięciu noblistów, oraz Polskie Stowarzyszenie Morskie-Gospodarcze im. Eugeniusza Kwiatkowskiego zorganizowało pod patronatem medialnym Radia Maryja i TV Trwam IX Międzynarodową Konferencję i Warsztaty Architektury Krajobrazu i Gospodarki Przestrzennej na temat "Gospodarowanie przestrzenią szansą wzrostu gospodarczego i ochrony bioróżnorodności terenów wiejskich". Konferencja i warsztaty odbyły się w miejscowości Tuczno (woj. zachodniopomorskie) na terenie obiektów doświadczalnych terenowej Pracowni Oceny i Wyceny Zasobów Przyrodniczych "D&B". W obradach wzięło udział około 80 naukowców i studentów z Polski, Białorusi, Holandii, Niemiec i Ukrainy.

Konferencja i warsztaty były kontynuacją prac rozpoczętych w Polsce międzynarodowymi warsztatami ekspertów z ponad 60 państw świata na temat "Użytkowanie powierzchni Ziemi, zmiany użytkowania powierzchni Ziemi i leśnictwo", które z inicjatywy przewodniczącego V Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu prof. dr. hab. Jana Szyszko odbyły się w Tucznie w dniach 10-15 lipca 2000 r. oraz międzynarodową konferencją polityków, naukowców i praktyków z zakresu inżynierii ekologicznej z 9 państw Europy zorganizowaną przez Stowarzyszenie na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Polski w dniach 5-8 października 2008 r. na temat "Czternasta Konferencja Stron Ramowej Konwencji Klimatycznej (COP 14) w Poznaniu szansą zrównoważonego rozwoju świata". Finałem obecnej konferencji i warsztatów w Tucznie był komunikat opracowany podczas obrad "okrągłego stołu" i zredagowany przez komitet redakcyjny reprezentowany przez studentów i naukowców o następującej treści: "Po wysłuchaniu referatów, prezentacji posterów i przeprowadzeniu dyskusji odnośnie do aspektów etycznych, praktycznych i naukowych związanych z gospodarowaniem przestrzenią przyrodniczą w krajobrazach polno-leśnych i odbyciu wizji terenowej obejmującej funkcjonujące od ponad 20 lat powierzchnie doświadczalne Pracowni Oceny i Wyceny Zasobów Przyrodniczych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego i Administracji Lasów Państwowych w Tucznie, poświęcone sterowaniu dynamiką liczebności kilkudziesięciu gatunków owadów za pomocą gospodarowania przestrzenią przyrodniczą nastawioną na pochłanianie dwutlenku węgla z atmosfery, Komitet Organizacyjny wyłoniony przez organizatorów, reprezentowany przez pracowników naukowych i studentów, działając w duchu chrześcijańskiej troski o zasoby przyrodnicze jako daru Stwórcy, stwierdza:

1. Mimo "wprowadzenia w życie" Konwencji Klimatycznej ONZ i Protokołu z Kioto, koncentracja CO2 w atmosferze sukcesywnie wzrasta, co spowodowane jest nie tylko coraz większym zużyciem (spalaniem) węgla, ropy i gazu, ale również użytkowaniem powierzchni ziemi niezgodnym z koncepcją zrównoważonego rozwoju.

2. Mimo "wprowadzenia w życie" Konwencji o Ochronie Bioróżnorodności środowiska naukowe, niezależne organizacje ekologiczne, jak również praktycy działający w zakresie ochrony przyrody informują o coraz intensywniejszym zaniku rodzimych, dziko żyjących gatunków, czego ewidentnym przykładem jest pszczoła miodna.

3. Wylesianie, zamiana gruntów leśnych na rolne oraz degradacja takich naturalnych zbiorników węgla, jakimi są lasy i torfowiska, powoduje wzrost emisji CO2 do atmosfery oraz zmiany w bioróżnorodności. Polegają one głównie na zaniku gatunków charakterystycznych dla zaawansowanych stadiów sukcesji (dla systemów przyrodniczych o dużej zasobności węgla), gatunków krajobrazowych wykorzystujących różne stadia sukcesyjne, na rzecz gatunków charakterystycznych dla wczesnych stadiów sukcesyjnych (o małej zasobności węgla), a więc gatunków charakterystycznych dla terenów rolnych i leśnych zdegradowanych.

4. Wylesianie, zamiana gruntów leśnych na rolne, intensyfikacja rolnictwa i tworzenie wielkich areałów rolnych, jak również degradacja takich naturalnych zbiorników węgla jak lasy i torfowiska powoduje nie tylko wzrost emisji CO2 do atmosfery oraz niekorzystne zmiany w bioróżnorodności, ale również zmniejszanie liczby miejsc pracy, a więc i wzrost bezrobocia na terenach wiejskich.

5. Zmniejszenia koncentracji gazów cieplarnianych możemy dokonać jedynie poprzez wprowadzanie w życie koncepcji rozwoju zrównoważonego. Koncepcja zrównoważonego rozwoju to nic innego jak szybki wzrost gospodarczy powiązany z racjonalnym użytkowaniem zasobów przyrodniczych i przestrzeganiem praw człowieka. Nie można więc mówić o rozwoju zrównoważonym terenów wiejskich bez wzrostu dochodów ludności wiejskiej, bez wzrostu miejsc pracy, bez poprawy zdrowotności społeczeństwa mierzonej wzrostem długości życia, bez zdrowej struktury klas wieku populacji ludzkiej (przewagi młodych klas wieku), bez poprawy jakości powietrza i poprawy jakości wody. Zrównoważony rozwój to także nie tylko brak zaniku rodzimych gatunków, ale również ich powrót.

6. W chwili obecnej koncepcje zrównoważonego rozwoju terenów wiejskich, a tym samym zmniejszenie wzrostu koncentracji CO2 w atmosferze, możemy realizować poprzez promocję wzrostu pochłaniania CO2 przez żywe systemy przyrodnicze, przede wszystkim poprzez uprawę krajobrazu, a więc odpowiednie rozmieszczenie lasów i pól w terenach wiejskich. Jest to koncepcja mogąca doprowadzić do konsensusu w zakresie zrównoważonego rozwoju terenów wiejskich zgodnie z celami Konwencji Klimatycznej i Konwencji o Ochronie Bioróżnorodności ONZ. Może być ona realizowana we wszystkich rejonach i państwach świata, gdyż wszędzie swoją działalnością w przeszłości dokonaliśmy albo wylesień na szeroką skalę, albo spowodowaliśmy degradację tych lasów, co zaowocowało wzrostem emisji CO2, zanikiem rodzimej bioróżnorodności, zmniejszaniem liczby miejsc pracy, wzrostem bezrobocia, a więc ubożeniem lokalnych społeczności terenów wiejskich.

7. Wprowadzenie w życie koncepcji zrównoważonego rozwoju terenów wiejskich poprzez racjonalne gospodarowanie przestrzenią przyrodniczą (uprawę krajobrazu) dla spełnienia założeń Konwencji Klimatycznej i Konwencji o Ochronie Bioróżnorodności wymaga tworzenia planów zagospodarowania przestrzennego (uprawy krajobrazu) opartych na rzetelnej wiedzy z zakresu klimatologii, ekonomii i wiedzy o przyrodzie ożywionej, mających na celu osiągnięcie wzrostu pochłaniania dwutlenku węgla dla ochrony rodzimej bioróżnorodności oraz tworzenia miejsc pracy, głównie na terenach niezurbanizowanych. Cel ten możemy osiągnąć poprzez rzetelne kształcenie kadr, gdzie ekologię traktuje się jako naukę łączącą etykę, wiedzę przyrodniczą i matematykę, a człowieka jako podmiot mający nie tylko prawo, ale i obowiązek użytkować zasoby przyrodnicze celem korzystania z nich dla swego rozwoju w przyszłości".

Dokument został rozesłany do rządu i parlamentu polskiego, do Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej oraz wszystkich współpracujących z organizatorami konferencji i warsztatów ministrów środowiska świata.

Szansą rozwoju terenów wiejskich jest więc ochrona i tworzenie tam miejsc pracy. To one na terenach wiejskich mogą zapewnić prawidłowe gospodarowanie przestrzenią przyrodniczą nastawioną na zwiększanie efektywności pochłaniania dwutlenku węgla z atmosfery dla wzrostu produkcji roślinnej pól i lasów zgodnie z Konwencją Klimatyczną ONZ i ochronę rodzimej bioróżnorodności zgodnie z Konwencją o Ochronie Bioróżnorodności ONZ. Wnioski te wydają się niezwykle interesujące w świetle polityki krajowej redukcji koncentracji CO2 w atmosferze poprzez rozwój energetyki jądrowej i stosowanie bardzo niebezpiecznej dla polskich zasobów energetycznych (węgiel, geotermia) i niezwykle kosztownej technologii CCS (wychwytywanie dwutlenku węgla z atmosfery i magazynowanie w pokładach geologicznych), gdzie koszt jednej tony może dochodzić - według Ministerstwa Gospodarki - nawet do 100 euro za tonę.

Magdalena Bodzenta - absolwentka Międzyuczelnianego (SGGW - SGH) Podyplomowego Studium Oceny i Wyceny Zasobów Przyrodniczych.
Czesław Boroński - absolwent podyplomowych studiów polityka ochrony środowiska - kompensacja przyrodnicza w WSKSiM w Toruniu.

Artykuł został opublikowany w Naszym Dzienniku 14 maja 2010, Nr 111 (3737)