2. Forma organizacyjno - prawna prowadzenia państwowej gospodarki leśnej w świetle ustawy z 1991 roku o lasach - charakterystyka ogólna

Obecną formę organizacyjno-prawną prowadzenia państwowej gospodarki leśnej w Polsce  wykreowała ustawa z 1991 roku o lasach. Akt ten był tworzony oraz został uchwalony w okresie głębokich przemian ustrojowych w kraju, których wyznacznikami były m.in.:

• odstąpienie od budowy w Polsce ustroju socjalistycznego oraz forsowania koncepcji państwa nadopiekuńczego,
• likwidacja zjednoczeń oraz państwowych gospodarstw rolnych,
• zarzucenie gospodarki centralnie planowanej oraz politycznie sterowanej,
• procesy komunalizacyjne w zarządzaniu majątkiem wspólnym oraz zaspakajaniu potrzeb zbiorowych, w połączeniu z koncepcją małych ojczyzn ,
• proces uwłaszczenia przedsiębiorstw oraz innych  państwowych oraz samorządowych osób prawnych,
• formalnoprawne zrównanie w gospodarce różnych form własności, z podkreśleniem roli własności prywatnej (procesy komercjalizacji oraz  prywatyzacyjne w gospodarce),
• urynkowienie oraz usamodzielnienie działalności gospodarczej, przejawiające się w szczególności: minimalizacją reglamentacyjnej roli administracji rządowej i samorządowej w podejmowaniu działalności gospodarczej (ograniczanie znaczenia zezwoleń, licencji, koncesji itp.),; stopniowym uwalnianiem cen na wyroby, dostawy oraz usługi; samodzielnością finansową przedsiębiorców (z ograniczeniem funkcji państwa do działań subsydiarnych ); prawną ochroną konkurencji oraz konsumentów; wzrastającą rolą giełdy w weryfikowaniu efektywności działalności gospodarczej.

W tym stanie rzeczy występowała oczywiście bardzo duża pokusa radykalnej przebudowy formy organizacyjno - prawnej prowadzenia w Polsce państwowej gospodarki leśnej. Należy poczytywać za przejaw dalekowzroczności oraz wyjątkowego poczucia odpowiedzialności za stan polskich lasów, iż zespół, pracujący nad projektem ustawy o lasach pod kierunkiem Pana Bogusława Mozgi, ówczesnego podsekretarza stanu w Ministerstwie Ochrony Źrodowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, nie dał się ponieść w/w pokusom,  proponując wprowadzenie do formy organizacyjno - prawnej  państwowej gospodarki leśnej tylko takich zmian, jakie były niezbędne, zasadniczy zaś  wysiłek koncentrując na zaprojektowaniu unormowań, służących lub skutkujących:

• objęciem gospodarki leśnej wspólnymi zasadami prawnymi, bez względu na  formę własności lasów,
• utrwaleniem i pogłębieniem modelu leśnictwa wielofunkcyjnego, równoprawnie traktującego niematerialne oraz materialne świadczenia lasu,
• utrzymaniem wielkoskalowego charakteru i dominującego roli państwowej gospodarki leśnej,
• uniezależnieniem gospodarki leśnej od bieżących decyzji oraz woli administracji rządowej oraz samorządowej poprzez oparcie tej gospodarki na planach urządzenia lasu (dokumentach odpowiadających), konstruowanych po gruntownym rozpoznaniu przyrodniczych uwarunkowań rozwoju ekosystemów leśnych oraz ich przyrodniczej zdolności do trwałych świadczeń materialnych i niematerialnych - w niezbędnym nawiązaniu do wiążących Lasy Państwowe opracowań o charakterze polityk sektorowych, strategii oraz programów,
• najbardziej jednoznacznym, w stosunku do dotychczasowych rozwiązań, wyznaczeniem nadleśnictwom roli podstawowej, samodzielnej jednostki organizacyjnej Lasów Państwowych.

Uchwalona przez parlament w roku 1991 ustawa o lasach zerwała ze zjednoczeniowym charakterem Lasów Państwowych. Do prowadzenia państwowej gospodarki leśnej została powołana jedna państwowa jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe. Wbrew obiegowym poglądom, a także nie do końca wykorzenionym, okresowo nasilającym się, tendencjom i praktykom ze strony części korpusu dyrektorów regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe nie zostało przez ustawę o lasach wykreowane jako struktura scentralizowana oraz na wzór wojskowy zhierarchizowana.